B12 vitamini yalnızca hayvansal gıdalarla alınması yeterli olan basit bir besin değildir. Yediğiniz miktar kadar, vücudun onu ne ölçüde emebildiği de önem taşır. Emilim mideden başlayıp ince bağırsağın son bölümünde tamamlanan çok basamaklı bir süreçtir ve bu zincirin herhangi bir halkasındaki aksama, düzenli beslenen birinde bile eksikliğe yol açabilir.
Mide asidi ve intrinsik faktör
Gıdalardaki B12 proteinlere bağlı halde gelir. Mide asidi ve pepsin bu bağı çözer, serbest kalan vitamin ise midenin salgıladığı intrinsik faktör adlı proteine tutunur. Bu birleşim olmadan B12 bağırsaktan yeterince geçemez. Kronik atrofik gastrit, otoimmün mide hastalıkları ve mide ameliyatları intrinsik faktör üretimini azaltabilir. Yaşla birlikte mide asidi azalması da yaygındır; bu nedenle 50 yaş üzerinde eksiklik daha sık görülür.
İlaçlar ve sindirim sistemi hastalıkları
Mide asidini baskılayan ilaçların uzun süreli kullanımı gıdadan B12 ayrışmasını zorlaştırabilir. Şeker hastalığında sık kullanılan bazı ilaçlar da emilimi azaltabilir. Bu ilaçları kendi kararınızla bırakmayın; düzenli kullanıyorsanız hekiminizle kan değeri takibini konuşun. Çölyak, Crohn hastalığı ve ince bağırsak ameliyatları, emilimin gerçekleştiği bağırsak bölümünü etkileyerek benzer sorun yaratır. Bağırsakta aşırı bakteri çoğalması ya da bazı parazitler de vitamini tüketerek kullanılabilirliğini düşürür.
Beslenme biçimi ve alışkanlıklar
B12 doğal olarak et, balık, yumurta, süt ve süt ürünlerinde bulunur. Vegan beslenenlerde kaynak yoksa eksiklik kaçınılmazdır; vejetaryenlerde ise tüketim miktarı belirleyici olur. Karaciğerdeki depolar yıllarca yetebildiği için belirtiler geç ortaya çıkar. Düzenli ve yüksek alkol tüketimi mide zarını tahriş ederek emilimi bozabilir. Takviye ve zenginleştirilmiş gıdalardaki B12 proteinlere bağlı olmadığından, mide asidi azalmış kişilerde bile daha kolay emilir.
Eksiklikten şüphelenince ne yapmalı?
Sürekli yorgunluk, el ve ayaklarda karıncalanma, dilde yanma, solukluk ya da unutkanlık gibi belirtiler eksikliği düşündürebilir, ancak başka nedenlerle de görülür. Kan testi ile B12 düzeyi, gerekirse metilmalonik asit ve homosistein ölçülebilir. Doz ve uygulama yolu, yani ağızdan takviye mi yoksa enjeksiyon mu gerektiği, eksikliğin nedenine göre hekim tarafından belirlenir.
Kısacası B12 dengesi yalnızca tabağınızdaki besinlerle değil, mide, bağırsak ve ilaç kullanımınızla da ilişkilidir. Risk grubundaysanız düzenli kontrol yaptırmak sorunu erken yakalamanın en güvenli yoludur.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tıbbi değerlendirmenin yerine geçmez. Gerçekçi Beklenti bir klinik değildir ve hizmet sunmaz.